Je pakt je telefoon even voor het weerbericht en tien minuten later scrol je nog steeds door rampen, ruzies en somber nieuws. Iedereen noemt dat tegenwoordig doomscrollen. Maar volgens een emeritus hoogleraar van Tilburg University klopt dat beeld lang niet altijd. Het gevoel dat je vastzit aan je scherm betekent niet automatisch dat er iets mis is met je nieuwsconsumptie, en dat verandert hoe je zelf met je telefoon zou moeten omgaan.
Wat doomscrollen precies betekent
Doomscrollen is het eindeloos blijven scrollen door overwegend negatief nieuws: oorlog, rampen, crises, het ene drama na het andere. De term is populair sinds de coronapandemie, toen mensen urenlang op zoek gingen naar het laatste besmettingscijfer of de nieuwste maatregel. Inmiddels is het een vast onderdeel van hoe we over schermgebruik praten. Bijna iedereen herkent het gevoel: je wil stoppen, maar je duim blijft bewegen.
Het probleem is dat "doomscrollen" ondertussen op bijna elk moment van langdurig telefoongebruik wordt geplakt. Scrol je twintig minuten door Instagram na een vervelende dag op werk? Ook dat krijgt al snel het label doomscrollen, terwijl er weinig somber nieuws aan te pas komt.
Een Tilburgse hoogleraar zet vraagtekens bij de term
Emeritus hoogleraar Peter van der Velden, jarenlang verbonden aan onderzoeksinstituut Tranzo van Tilburg University en gespecialiseerd in mentale gezondheid en trauma, plaatst kanttekeningen bij hoe makkelijk we de term gebruiken. Volgens hem betekent het gevoel dat je blijft scrollen niet automatisch dat je aan het doomscrollen bent. Pas als je bewust op zoek blijft naar overwegend negatieve content, terwijl je eigenlijk wil stoppen, is er sprake van het fenomeen zoals het oorspronkelijk bedoeld is.
Ook Tilburgse studenten herkennen het patroon dat hun telefoon ze soms langer vasthoudt dan ze willen, zonder dat het per se om rampnieuws gaat. Van der Velden benadrukt dat er vaak meer speelt dan alleen het telefoongebruik zelf: het is een symptoom, niet altijd de oorzaak.
Wat er vaak wél achter het scrollen zit
Als het niet altijd om echt doomscrollen gaat, wat houdt je duim dan wel op je scherm? Vaak is eindeloos scrollen een uitlaatklep voor iets anders: piekeren, verveling, of een dag waarin je jezelf geen moment rust hebt gegund. Wie moeite heeft om zijn hoofd uit te zetten, herkent dat waarschijnlijk. In ons artikel over piekeren lees je waarom je hoofd blijft malen en hoe je dat patroon doorbreekt, en dezelfde mechanismen spelen mee bij eindeloos scrollen.
Ook staat het scrollgedrag geregeld in verband met vroege overbelasting. Je lichaam geeft weken van tevoren signalen af voordat je echt vastloopt, en constant je telefoon checken kan daar een van zijn. Wil je weten hoe die signalen eruitzien, lees dan ons artikel over de vroege signalen van een burn-out.
Toch werkt een week zonder scrollen
Terwijl de term doomscrollen dus genuanceerder ligt dan gedacht, blijft het overduidelijk dat te veel scrollen wél degelijk effect heeft. Een cohortstudie onder 373 jongvolwassenen, gepubliceerd in JAMA Network Open, liet zien dat een week met minder sociale media de klachten flink terugbracht: angstklachten daalden met 16 procent, somberheidsklachten met bijna 25 procent en slaapproblemen met ruim 14 procent.1 Opvallend is dat de deelnemers hun totale schermtijd niet eens fors terugschroefden, maar vooral minder tijd staken in wat onderzoekers "problematisch gebruik" noemen: eindeloos vergelijken met anderen en scrollen zonder doel.
Die uitkomst verklaart meteen waarom "gewoon minder schermtijd" vaak niet werkt als je het los van je gedrag aanpakt. Niet de minuten zijn het probleem, maar wat je in die minuten doet en waarom je het doet.
Wat je vanavond anders kunt doen
In plaats van jezelf te veroordelen om elke keer dat je je telefoon pakt, is het nuttiger om te kijken wat je daadwerkelijk zoekt op het moment dat je gaat scrollen. Ben je moe, gestrest of verveeld? Dan helpt het meer om die onderliggende oorzaak aan te pakken dan om je schermtijdlimiet strenger in te stellen. Wie merkt dat werk of sociale verplichtingen te veel ruimte innemen, heeft misschien meer aan duidelijkere grenzen dan aan een digitale detox. Ons artikel over grenzen stellen laat zien hoe je voorkomt dat je leeg raakt, wat op de lange termijn ook je scrollgedrag beïnvloedt.
Wil je zelf merken of een pauze verschil maakt? Probeer een week bewust minder tijd te besteden aan apps waar je vooral passief doorheen scrolt, en vervang die momenten door iets waar je actief bij betrokken bent, zoals lezen, wandelen of een gesprek. Dat sluit aan bij wat onderzoekers "analog wellness" noemen: even schakelen naar iets tastbaars, zodat je hoofd letterlijk tot rust komt. Je hoeft je telefoon dus niet meteen weg te leggen om verschil te merken, wel om eerlijk te zijn over wat je zoekt zodra je hem oppakt.
- Merk je dat je scrolt uit verveling? Zet dan een concrete andere activiteit klaar, zoals een boek naast je bed, in plaats van je telefoon te verbieden.
- Merk je dat je scrolt uit onrust of stress? Kijk dan naar wat die onrust veroorzaakt, niet naar de app zelf.
- Zet meldingen van nieuwsapps uit en kies bewust een moment op de dag om het nieuws te checken, in plaats van het de hele dag binnen te laten druppelen.
Zo verandert doomscrollen van een vaag schuldgevoel in iets waar je concreet mee aan de slag kunt, zonder dat je jezelf de schuld hoeft te geven van elk moment dat je je telefoon pakt.